17 maart 2026 4 min
Voorbereiding Sparen & Beleggen

Levensverzekeringen en successierechten of erfbelasting voor echtgenoten onder een gemeenschapsstelsel

Delen
Deze pagina delen
LinkedIn
Twitter
Facebook
WhatsApp
Email
Link kopiëren
Heb je een levensverzekering en ben gehuwd onder het wettelijk stelsel, of onder een contractueel stelsel van gemeenschap van goederen, lees dit.

Heb jij of heeft je echtgenoot een levensverzekering afgesloten? Als jullie gehuwd zijn onder het wettelijk stelsel (dus zonder huwelijkscontract) of onder een contractueel stelsel van gemeenschap van goederen, dan is dit artikel relevant voor jou.  

Hier geven we inzicht in de mogelijke fiscale behandeling van je levensverzekering in de drie Gewesten van het land. Voor bijkomende vragen kan je steeds terecht bij je notaris of verzekeringstussenpersoon.

Wanneer iemand in Belgisch rijskinwoner overlijdt, moet je op de waarde van die erfenis belasting betalen. In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest wordt die belasting successierechten genoemd, in het Vlaamse Gewest erfbelasting.

Als je op het ogenblik dat je echtgeno(o)t(e) overlijdt of na zijn overlijden, de uitbetaling van een levensverzekering op jouw naam of op naam van je echtgeno(o)t(e) ontvangt, zal je daar in principe successierechten of erfbelasting op moeten betalen. 

Op welk bedrag je precies belastingen betaalt, hangt af van de wijze waarop de verzekeringspremie werd betaald:

  • Met jullie gemeenschappelijk vermogen (bv. loon)? Dan zijn belastingen verschuldigd op de helft van het bedrag.
  • Met je eigen vermogen? Dan zijn er geen belastingen verschuldigd. Dit zal je als langstlevende moeten bewijzen.
  • Met eigen vermogen van de overleden echtgeno(o)t(e)(bv. gelden uit een erfenis of schenking)? Dan zijn belastingen verschuldigd op het volledige bedrag.

a)  Op het ogenblik van het overlijden van je echtgeno(o)t(e)

Ontvang je bij het overlijden van je echtgeno(o)t(e) (= de verzekerde) een uitbetaling van een levensverzekering die door je overleden partner of door jezelf werd onderschreven? Dan zijn er successierechten/erfbelasting verschuldigd op deze uitkering in het kader van de nalatenschap van je echtgeno(o)t(e). Het ontvangen bedrag vormt daarbij het uitgangspunt voor de belastingheffing.

b)  Na het overlijden van je echtgeno(o)t(e)

Maar wat als je de uitbetaling van de levensverzekering op jouw naam of op naam van je echtgeno(o)t(e) pas na het overlijden van je echtgenoot ontvangt?

Voor de contracten in het kader waarvan geen enkele uitbetaling gebeurt op het ogenblik van het overlijden van je echtgeno(o)t(e), zal de heffing slechts op een later ogenblik volgen, namelijk: 

  • Als je beslist een afkoop van het contract uit te voeren (of de reserve over te dragen);
  • Op het ogenblik waarop de verzekeringsprestatie aan je wordt uitbetaald (op einddatum van het contract).

Dit is het zogenaamde ‘wait-and-see’-principe, dat intussen in alle drie de Gewesten van toepassing is. 

Aangezien de heffing pas later zal gebeuren, betekent dit dat je op dat ogenblik een bijvoeglijke aangifte zal moet indienen in de nalatenschap van de overleden echtgeno(o)t(e) (zie verder voor meer uitleg).

Anna heeft een levensverzekering afgesloten op haar eigen hoofd. Met andere woorden: zij is verzekeringnemer (A) én verzekerde (A).

Anna heeft haar echtgenoot Bob aangeduid als begunstigde bij overlijden (B). Hij zal dus de uitbetaling van een kapitaal ontvangen als Anna overlijdt. Anna heeft de premies betaald met gemeenschappelijke gelden.
We spreken hier dus van een verzekering van het type AAB. Dit is de meest klassieke formule, heel wat spaar- en beleggingsverzekeringen hebben deze samenstelling.

Scenario 1 : Anna overlijdt als eerste
Door het overlijden van Anna - de verzekerde - betaalt de verzekeraar de verzekeringsprestatie aan de begunstigde echtgenoot Bob. Aangezien de verzekering werd gefinancierd met gemeenschappelijk vermogen, moet Bob successierechten/erfbelasting betalen op de helft van het ontvangen bedrag in de nalatenschap van Anna.

Scenario 2 : Bob overlijdt als eerste
De verzekering loopt verder, aangezien verzekerde Anna nog leeft. 

Wat als Anna de verzekering afkoopt (deels of volledig), of het kapitaal van de levensverzekering ontvangt op einddatum?

Overeenkomstig de hierboven vermelde principes, moet Anna in al deze gevallen een bijvoeglijke aangifte indienen in de nalatenschap van Bob op het ogenblik van de afkoop of de uitbetaling in haar voordeel. Op dat moment zijn de successierechten of erfbelasting verschuldigd. 

Wat als Anna geen afkoop vraagt of geen kapitaal ontvangt op einddatum?

In geval van overlijden van Anna en als er geen subsidiaire begunstigde is aangeduid, betaalt de verzekeraar de verzekeringsprestatie aan haar nalatenschap. De erfgenamen van Anna zullen successierechten of erfbelasting moeten betalen op het bedrag ontvangen in haar nalatenschap.

Wat als Anna een nieuwe of een subsidiaire begunstigde heeft aangeduid, bijvoorbeeld hun zoon Cas?

Bij het overlijden van Anna betaalt de verzekeraar de verzekeringsprestatie aan Cas. Cas zal successierechten of erfbelasting moeten betalen op het totale bedrag ontvangen in de nalatenschap van Anna.

In het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is het verplicht om de betrokken levensverzekeringscontracten al aan te geven bij de (originele) aangifte van nalatenschap.

Deze regel werd ingevoerd voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, ook al zijn de successierechten pas verschuldigd op het moment van afkoop of wanneer de verzekeringsprestatie wordt uitbetaald. Op dat moment moet bovendien nog een bijvoeglijke aangifte worden ingediend.

In het Vlaams Gewest en in het Waals Gewest zal dit in de praktijk vaak worden aangegeven door de notaris, ter informatie.

Een bijvoeglijke aangifte moet worden ingediend wanneer nieuwe activa/goederen zijn ontvangen na het indienen van de oorspronkelijke aangifte van nalatenschap. Voor levensverzekeringen kan het gaan over afgekochte, getransfereerde of uitgekeerde bedragen op het einde van het contract. Wij raden je aan om in een dergelijk geval je notaris te contacteren.
Boetes bij niet of laattijdig indienen van aangifte 
Als belastingplichtige moet je de bijvoeglijke aangifte binnen de vier maanden na afkoop, transfer van reserve of uitkering indienen. Het niet of laattijdig indienen van een aangifte zal worden gesanctioneerd met een boete onder de vorm van een belastingverhoging.

Na het overlijden van een persoon, komt het af en toe voor dat verschillende achtereenvolgende gedeeltelijke afkopen gebeuren, soms zelfs op maandelijkse basis.

In zo’n situaties erkent het Vlaamse Gewest (Vlabel) dat het praktisch moeilijk kan zijn om voor iedere afkoop een bijvoeglijke aangifte in te dienen.
Daarom staat Vlabel toe dat alle gedeeltelijke afkopen gedaan tijdens het lopende jaar gegroepeerd worden in één enkele bijvoegelijke aangifte, in te dienen uiterlijk binnen de maand na de verjaardag van het overlijden van de erflater. Op deze aangifte zal Vlabel geen belastingverhoging wegens laattijdige indiening toepassen.

Momenteel is er geen gelijkaardig standpunt in het Waals Gewest en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bekend.

Goed om te weten

Dit artikel geeft de situatie weer op 11 maart 2026 - onder voorbehoud van wijzigingen door latere wetgeving, rechtspraak en/of standpunten van de fiscale administratie.​

Vond je dit artikel nuttig?